Connect with us

GÜNDEM

Gök bilimciler evrenin ilk dönemlerinde oluşan ve en hızlı “beslenen” kara deliği keşfetti

Published

on

ABD Havacılık ve Uzay Ajansının (NASA) James Webb Uzay Teleskobu (JWST) ile Chandra X-ışını Gözlemevi verilerini inceleyen gök bilimciler, “Büyük Patlama”dan 1,5 milyar yıl sonrasına tarihlenen ve bir galaksinin merkezindeki, kuramsal limitin 40 katı madde tüketen süper kütleli kara delik keşfetti.

Science Daily dergisinin haberine göre, LID-568 adı verilen kara deliği, Uluslararası Gemini Gözlemevi ile ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) NOIRLab gök bilimcilerinden Hyewon Suh liderliğindeki ekip tespit etti.

Gök bilimciler, kısa ömürlü LID-568’in, Büyük Patlama’dan sadece 1,5 milyar yıl sonrasında, teorik sınırın 40 katından fazla, olağanüstü bir oranda madde tükettiğini buldu.

Araştırmada, LID-568’in “şöleninin” süper kütleli kara deliklerin evrenin ilk dönemlerinde nasıl oluştuğuna dair ipuçları sağladığı belirtildi.

– Chandra’dan gelen X-ışını ve JWST’nin kızılötesi verileri incelendi

Ekip, Chandra X-ışını Gözlemevi’nin 4 bin 16 X-ışını kaynağını incelediği araştırmadan elde edilen bir gök adayı detaylı araştırabilmek için JWST verilerini kullandı.

Çok parlak X-ışını yayan söz konusu gök adanın zayıf kızılötesi ışıkları, JWST’nin hassas kızılötesi spektrometresi (NIRSpec) tarafından yakalandı.

NIRSpec verilerini inceleyen ekip, merkezdeki kara deliğin çevresinde çok yüksek parlaklık ve beklenmedik güçlü gaz çıkışları keşfetti.

– LID-568, öngörülen sınırın 40 katı madde yutuyor

Bu çıkışların hızı ve boyutu, ekibin, LID-568’in kütlesel büyümesinin tek bir hızlı birikim döneminde meydana gelmiş olabileceği sonucunu çıkarmasına yol açtı.

Suh ve ekibi, parlaklık seviyesinden hareketle, LID-568’in, “Eddington Limiti” denilen ve bir kara deliğin maksimum parlaklığının yanı sıra kara deliğin yutabileceği en fazla madde ile sıcaklığın oluşturduğu dışarı doğru basıncın dengede kaldığı kütle sınırını gösteren limitin 40 katı bir oranda maddeyle beslendiğini keşfetti.

Bu sonuçlar, şimdiye kadar gözlemsel doğrulaması olmayan, süper kütleli kara deliklerin, evrenin ilk yıldızlarının ölümü (hafif tohumlar) veya gaz bulutlarının içeri doğru çökmesiyle (ağır tohumlar) meydana gelen küçük kara delik “tohumlarından” oluştuğuna dair kuramlara yeni görüşler sağladı.

Suh, “Süper Eddington birikimli bir kara deliğin keşfi, kara deliğin ‘hafif veya ağır tohumdan’ kaynaklanıp kaynaklanmadığına bakılmaksızın, kütle büyümesinin önemli bir kısmının tek bir hızlı beslenme dönemi sırasında meydana gelebileceğini gösteriyor” ifadesini kullandı.

– Kara delikten yayılan güçlü gaz çıkışları tahliye vanası görevi görüyor

Araştırmanın ortak yazarlarından Julia Scharwachter, “Bu olağanüstü durum, Eddington Limiti’nin üzerindeki hızlı beslenme mekanizmasının, evrenin bu kadar erken dönemlerinde neden bu çok ağır kara delikleri gördüğümüzün olası açıklamalarından biri olduğunu gösteriyor.” dedi.

Gök bilimciler, söz konusu keşifle, Eddington Limiti’nin aşılabileceğini ve LID-568’de gözlemlenen güçlü gaz çıkışlarının, aşırı birikimin ürettiği yüksek enerji için bir tahliye vanası görevi görerek sistemin kararsız hale gelmesini önlediğini değerlendiriyor.

Araştırma “Nature Astronomy” dergisinde yayımlandı.

Click to comment

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

GÜNDEM

Antalya Diplomasi Forumu bugün başlıyor

Published

on

Türkiye’de düzenlenecek 5. Antalya Diplomasi Forumu’nda dünya liderleri ve hükümet temsilcileri bugün bir araya getirecek. “Yarını Tasarlarken Belirsizliklerle Baş Etmek” temasıyla yapılacak forumda 150’den fazla ülkeden yaklaşık 5 bin katılımcı yer alacak.

Dünya liderleri ve hükümet yetkilileri, 17-19 Nisan’da “Yarını Tasarlarken Belirsizliklerle Baş Etmek” ana temasıyla düzenlenecek 5. Antalya Diplomasi Forumu’nda (ADF2026) bir araya gelecek.

ADF2026, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın himayesinde ve Türkiye Dışişleri Bakanlığının ev sahipliğinde yapılacak.

İlki 2021’de düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu’nun bu yılki teması, “Yarını Tasarlarken Belirsizliklerle Baş Etmek” olacak.

Foruma, Kuzey Kıbrıs da dahil 150’den fazla ülkeden 20’yi aşkın devlet ve hükümet başkanı, yaklaşık 15 devlet ve hükümet başkan yardımcısı, 40’tan fazlası dışişleri bakanı olmak üzere 50’nin üzerinde bakan, 75’i uluslararası kuruluş temsilcisi olmak üzere 460’ı aşkın kişinin yanı sıra aralarında akademisyen ve öğrencilerin de bulunduğu 5 bine yakın konuğun katılması bekleniyor.

Foruma, Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Başbakan Ünal Üstel ve diğer hükümet yetkilileri ile bazı siyasi parti temsilcilerinin katılması da bekleniyor.

ADF2026 kapsamında lider panelleri dahil olmak üzere 40’tan fazla etkinlik ve oturumun düzenlenmesi planlanıyor.

Oturumlarda küresel sistemde derinleşen belirsizlikler ve dönüşüm süreçleri ile bölgesel gelişmelerin geniş yelpazede ele alınacağı, siyasal, ekonomik, çevresel ve teknolojik eksenlerde şekillenen başlıca gündem maddelerinin de tartışmaların odağını oluşturacağı belirtildi.

OTURUMLARIN ÖNEMLİ KISMI TRT’DEN YAYIMLANACAK

ADF2026’daki faaliyetler, forumun resmi internet sitesi ve sosyal medya hesaplarından eş zamanlı izlenebilecek, ayrıca oturumların önemli bir kısmı TRT aracılığıyla canlı yayımlanacak.

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın, ADF2026 kapsamında Balkan Barış Platformu Üçüncü Dışişleri Bakanları Toplantısı, Gazze Konulu Sekizli Toplantı, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Dışişleri Bakanları Konseyi Gayriresmi Toplantısı ve Türkiye-Pakistan-Suudi Arabistan-Mısır Toplantısı’na katılması planlanıyor.

Continue Reading

GÜNDEM

Yer yer sağanak ve gök gürültülü yağmur bekleniyor

Published

on

Bugün çok bulutlu hava etkili olacak; yer yer yağmur, zamanla sağanak veya gök gürültülü sağanak yağış bekleniyor.

Meteoroloji Dairesi Müdürlüğü’nün 16–22 Nisan 2026 tarihlerini kapsayan hava tahmin raporuna göre, 17 Nisan’da bölge genelinde parçalı ve çok bulutlu hava etkili olacak.

Yer yer yağmur görülecek, zamanla sağanak veya gök gürültülü sağanak yağış bekleniyor.

Continue Reading

GÜNDEM

Fazilet Özdenefe: İş Birliği, dayanışma ve temsiliyet güçlendirilmeli

Published

on

Cumhuriyet Meclisi Başkan Yardımcısı Fazilet Özdenefe, İstanbul’da düzenlenen TÜRKPA Üye Ülkeler Meclis Başkanları 1. Gayriresmî Toplantısı’nda konuşarak KKTC’nin tam üyelik beklentisini yineledi; uluslararası görünürlüğün artırılması ve parlamentolar arası iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısı yaptı.

Özdenefe TÜRKPA Meclis Başkanları toplantısına katıldı.

Cumhuriyet Meclisi Başkan Yardımcısı Fazilet Özdenefe, İstanbul’da Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ev sahipliğinde düzenlenen Türk Devletleri Parlamenter Meclisi (TÜRKPA) Üye Ülkeler Meclis Başkanları 1. Gayriresmî Toplantısına katıldı.

 

Toplantıda konuşan Özdenefe, birliğe üye parlamentoların bir araya gelmesinden duyduğu memnuniyeti dile getirerek, ev sahipliği dolayısıyla TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’a teşekkür etti.

TÜRKPA’nın parlamenter diplomasi açısından önemli bir platform olduğuna dikkat çeken Özdenefe, son yıllarda teşkilatın faaliyetlerinde önemli bir ivme yakalandığını belirtti. Komisyon çalışmaları ve gözlem misyonlarıyla kapasitenin arttığını ifade eden Özdenefe, KKTC’nin de bu süreçlere katkı sunmaya hazır olduğunu vurguladı.

Konuşmasında KKTC’nin Türk devletleriyle köklü bağlarına dikkat çeken Özdenefe, Türk Devletleri Teşkilatı ve TÜRKPA nezdindeki statünün ileriye taşınması gerektiğini belirterek tam üyelik beklentisini yineledi. Özdenefe, bu adımın hem Kıbrıs Türk halkının uluslararası görünürlüğünü artıracağını hem de üye ülkelerin Doğu Akdeniz’deki iş birliğini güçlendireceğini kaydetti.

Özdenefe, Türkiye ve Azerbaycan ile kurulan dostluk gruplarının parlamentolar arası diyaloğa önemli katkı sunduğunu belirterek, Bakü’de gerçekleştirilen son toplantının bu iş birliklerinin verimliliğini ortaya koyduğunu söyledi. Bu modelin diğer üye devletlerle de yaygınlaştırılmasının önemine işaret etti.

 

Konuşmasında bölgesel güvenlik risklerine de değinen Özdenefe, Orta Doğu’daki gelişmeler ile Doğu Akdeniz’deki hassasiyetlerin üye devletlerarasındaki dayanışmanın önemini artırdığını vurguladı. KKTC’nin bölgedeki istikrar ve güvenlik açısından stratejik bir konuma sahip olduğunu ifade etti.

Özdenefe, KKTC’nin uluslararası parlamenter platformlardaki görünürlüğünün artırılması için destek talep ederek, özellikle Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Parlamenter Asamblesi (PAECO) gözlemci üyeliği, Parlamentolar Arası Birlik (PAB) çalışmaları ve diğer uluslararası alanlarda daha etkin temsil için iş birliği çağrısında bulundu.

Konuşmasının sonunda Özdenefe, Türk devletleri arasındaki dayanışmanın güçlenmesinin bölgesel barış ve istikrara katkı sağlayacağını belirterek, iş birliğinin artarak sürmesi temennisinde bulundu.

Continue Reading