Oktay Hacımusalı ile Ekber Goşalı Röportajı

Türk Dünyasının Son 30 Yılı: Mesafe ve Dönüşüm

Oktay Hacımusalı:
Ekber başkanım, yıllarca Dünya Genç Türk Yazarlar Birliği başkanlığını, daha sonra ise mütevelli heyeti başkanlığını yaptınız. Bu süre zarfında Türk dünyasının katettiği mesafeyi nasıl değerlendiriyorsunuz? Neler yapıldı, neler yapılıyor ve daha neler yapılabilir?

Ekber Goşalı:
Teşekkür ederim. Öncelikle şunu açıkça ifade etmek isterim: Türk dünyası son yirmi-otuz yılda tarihî bakımdan son derece önemli bir mesafe katetti.

Kimi zamanlar birbirini sadece isim olarak bilen, çoğu zaman gönülce yakın ama fiilen uzak düşmüş Türk toplulukları bugün artık daha fazla görüşüyor, konuşuyor, yazışıyor; ortak toplantılar yapıyor, ortak yayınlar çıkarıyor. Ortak alfabe, ortak terminoloji, ortak hafıza ve ortak gelecek üzerine düşünülüyor. Hele ki artık ortak Türk kurumlarımız mevcut.

Eskiden bu birlik fikri daha çok şairlerin, aydınların ve idealistlerin alanıydı. Bugün ise devletlerin gündeminde, üniversitelerin programlarında, sivil toplumun hedeflerinde ve gençliğin ufkunda yer alıyor. Bu son derece kıymetlidir.

Yapılanlar ve Yapılmakta Olanlar

Öncelikle zihinsel eşikler aşıldı. Kardeş halklar birbirini yeniden keşfetmeye başladı.

Kültür kurultayları, edebiyat buluşmaları, öğrenci değişimleri, ortak yayın projeleri, çeviri faaliyetleri, sanat festivalleri ve akademik iş birlikleri bu sürecin temelini oluşturdu. Ulaşım, iletişim ve dijital mecraların gelişmesi de bu yakınlaşmayı hızlandırdı.

Bugün artık sadece “kardeşiz” demekle yetinilmiyor; bu kardeşliğin altyapısı kuruluyor. Ortak alfabe çalışmaları, kültürel mirasın korunması, ortak medya dili oluşturma çabaları, gençlik platformları ve eğitim iş birlikleri bu yeni dönemin somut göstergeleridir.

Gelecek İçin Stratejik Adımlar

Bence asıl mesele şimdi başlıyor.

Duygusal söylemi kurumsal güce dönüştürmek zorundayız. Bunun için:

Ortak edebiyat antolojileri
Ortak tarih materyalleri
Dijital kütüphaneler
Gençlik kampları
Çeviri enstitüleri
Film ve belgesel fonları
mutlaka güçlendirilmelidir.

Birlik; okulda, kitapta, türküde, tiyatroda ve günlük hayatta kurulursa kalıcı olur.

Azerbaycan’ın Rolü: Medenî Tercüman

O.H.:
Bu süreçte Azerbaycan’ın konumunu nerede görüyorsunuz?

E.G.:
Azerbaycan, Türk dünyasının damarlarından biridir.

Sadece coğrafî olarak değil; tarih hafızası, dili, edebiyatı, devlet aklı ve direniş ruhuyla Türk dünyasının doğal merkezlerinden biridir.

Azerbaycan, Türkiye ile Türkistan arasında güçlü bir kültürel köprü rolü oynuyor. Hem Anadolu’ya yakın bir dil ve gönül dünyasına sahip, hem de Orta Asya ile tarihî bağlarını koruyor.

Bakü, rahatlıkla Türk dünyasının kültür başkentlerinden biri olarak düşünülebilir.

Özellikle Karabağ Zaferi’nden sonra Azerbaycan’ın moral ve siyasi ağırlığı daha da artmıştır. Artık sadece bir devlet değil; aynı zamanda bir medenî merkez ve ilham kaynağıdır.

Türk Töresi: Kimliğin Omurgası
O.H.:
Türk töresi bu süreçte nerede duruyor?

E.G.:
Türk töresi bu işin merkezidir.

Töre yalnızca folklor değildir; milletin ahlakî omurgasıdır.

Töre demek:

adalet
ölçü
saygı
sözünde durmak
yiğitlik
devlet ciddiyeti
demektir.

Dil konuşmayı sağlar, tarih hafıza verir; ama töre, bunların nasıl yaşanacağını belirler.

Bugün töreyi yeniden yorumlamak zorundayız: özü sabit, yorumu çağla gelişen bir medeniyet ilkesi olarak.

Çağdaş Dünya ve Türk Dünyası Fırsatı

O.H.:
Bugünün dünyasında nasıl bir yol izlenmeli?

E.G.:
Dünya değişiyor. Tek merkezli sistem çözülüyor.

Bu Türk dünyası için büyük fırsattır. Ama fırsat tek başına yeterli değildir.

Gerekenler:
Zihinsel birlik
Eğitim iş birlikleri
Medya ve dijital anlatı gücü
Gençliğe yatırım
Ekonomi–kültür entegrasyonu

Ayrıca artık sadece tepki veren değil, teklif sunan bir medeniyet olmalıyız.

Turan Fikri ve Gerçeklik

O.H.:
Türk yurtlarında Turan fikri gerçekten var mı?

E.G.:
Kesinlikle var.

Ama her yerde aynı kelimelerle ifade edilmeyebilir.

Bu bilinç:
bir türküde
bir destanda
bir isimde
bir mezar taşında
yaşar.

Ortaklık her zaman sloganla görünmez; bazen derin bir kültürel sezgi olarak var olur.

Birlik Nasıl Güçlendirilir?

O.H.:
Bu bilinci daha görünür kılmak için ne yapılmalı?

E.G.:
Hamaseti bilgiyle, duyguyu emekle desteklemeliyiz.

Ortak medya projeleri
film ve belgeseller
çeviri çalışmaları
gençlik buluşmaları
öğrenci değişimleri
arttırılmalı.

En önemlisi:
İnsan ilişkileri kurulmalı

Birbirini tanıyan gençler arasında önyargı barınamaz.

Türk Dünyası Bir Ailedir

Türk dünyasının birliği bir blok oluşturmak için değil;
gönüllerin birleşmesi içindir.

Bizim işimiz slogan büyütmek değil, ufuk büyütmektir.

Ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı
İlham Aliyev’in dediği gibi:
“Türk Devletleri Teşkilatı bizim için temel uluslararası organizasyondur. Çünkü o bizim ailemizdir. Bizim başka ailemiz yoktur. Türk dünyası bizim ailemizdir.”

TANRI TÜRKÜ KORUSUN VE YÜCELTSİN!

TÜMER.ORG

Karmaşık Güney Kafkasya’da güvenlik meselesi yalnızca askeri güç veya sınırların korunması meselesi değildir. Konu bundan çok daha derin bir anlam taşır. Devletlerin siyasi davranış kültürü, uluslararası hukuka yaklaşımı ve komşuluk ilkelerine bağlılığı da bu güvenlik denkleminde belirleyici rol oynar.

Aklını yitirmiş Fars-molla rejiminin bir insansız hava aracının Nahçıvan yönünde hareket ederek sivil altyapıya saldırı düzenlemesi ise bu hassas bölgede tehlikeli bir emsal oluşturan olay olarak değerlendirilmektedir. Bu yalnızca teknik ya da yerel bir olay olsaydı belki de üzerinde fazla durulmayabilirdi. Ancak açıkça görülüyor ki bu, bölgenin güvenlik mimarisine yönelmiş ciddi bir siyasi ve askeri olaydır.

Dışişleri ve Savunma bakanlıklarımızın yaptığı yerinde açıklamalarda vurgulandığı gibi, Nahçıvan’da sivil altyapıya yönelik drone saldırısı uluslararası hukukun norm ve ilkelerine aykırı bir adımdır.

Uluslararası hukuk açısından mesele oldukça nettir. Devletlerin topraklarından gerçekleştirilen silahlı faaliyetler, o devletin sorumluluğunu doğuran unsurlar arasında yer alır. Bu nedenle İran topraklarından havalanan drone’un Nahçıvan yönünde hareket ederek sivil bir hedefe saldırı düzenlemesi konusunda sorumluluğun İran’ın askeri-siyasi yapılarının üzerinde olduğu yönündeki Azerbaycan’ın tutumu tamamen hukuki mantığa dayanmaktadır.

Bu nedenle Azerbaycan Cumhuriyeti Güvenlik Konseyi’nin toplanması ciddi bir devlet refleksi olarak değerlendirilmelidir. Herkes bu tepkiden ders çıkarmalı ve kendi tutumunu gözden geçirmelidir.

Yaşanan olay Azerbaycan devletinin tepkisinde de açık biçimde görüldü. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in başkanlığında Güvenlik Konseyi toplantısının yapılması, olayın devlet güvenliği düzeyinde ele alındığını ortaya koydu.

Cumhurbaşkanının konuşmasında bölge siyasetine ilişkin önemli mesajlar verildi. İlham Aliyev haklı olarak vurguladı ki bağımsız Azerbaycan devleti yalnızca kendi vatandaşlarının değil, aynı zamanda dünyanın farklı ülkelerinde yaşayan milyonlarca Azerbaycanlının da umudu ve dayanağıdır. Bu düşünce aslında daha geniş bir siyasi anlam taşımaktadır: Azerbaycan artık yalnızca bölgesel bir devlet değil, aynı zamanda milli sorumluluk taşıyan güçlü bir devlet olarak hareket etmektedir.

İran ise diplomatik söylem ile gerçek siyaset arasındaki çelişkilerden bir türlü kurtulamamaktadır.

Resmi açıklamalarda komşuluk ve dostluk söylemi dile getirilirken, pratik adımlar bazen tamamen farklı bir yönde atılmaktadır. Tahran’ın son yıllardaki siyasetinde dikkat çeken en önemli paradokslardan biri de budur.

Nahçıvan’a yönelik drone saldırısı bu çelişkinin yeni bir örneğidir. Bu tür davranışlar daha çok siyasi ve psikolojik baskı aracı olarak görülmektedir. Uluslararası ilişkilerde ise duygusal ve riskli adımlar rasyonel devlet davranışı olarak kabul edilmez.

Azerbaycan Cumhuriyeti sorumluluk sahibi bir devlet modelidir – sözümüz imzamız kadar geçerlidir.

Azerbaycan’ın dış politika doktrini ise tamamen farklı ilkelere dayanmaktadır. Resmi Bakü komşuluk ilişkilerinde karşılıklı saygı, egemenliğe saygı ve iç işlerine karışmama ilkelerini kararlılıkla savunmaktadır.

İran’ın dini liderinin vefatı üzerine Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in derhal başsağlığı dilemesi ve büyükelçiliği ziyaret etmesi siyasi etik ve diplomatik kültüre verilen önemin açık bir göstergesidir.

Tahran ile Bakü arasındaki ilişkileri hassaslaştıran bir diğer önemli mesele ise İran’da, yani kendi ata topraklarında yaşayan milyonlarca Azerbaycanlının hukuki ve kültürel durumu ile ilgili tartışmalardır.

Ana dilde eğitim imkanlarının sınırlı olması, kültürel hakların tam anlamıyla sağlanmaması ve çeşitli hukuki sorunlar uzun yıllardır tartışma konusu olmaya devam etmektedir. İşte böyle bir arka plan üzerinde Nahçıvan yönünde yaşanan askeri olay doğal olarak kamuoyu ve siyasi tepkilerin daha güçlü olmasına neden olmaktadır.

Rasyonel siyaset alternatifsizdir – Tahran bunu unutmamalıdır.

Azerbaycan’a yönelik baskı politikası başarı getirmeyecektir. Aksine bu tür adımlar bölgede güven ortamını daha da zayıflatacak ve yeni jeopolitik riskler yaratacaktır. Güney Kafkasya’nın ve diğer bölgelerin istikrarı ancak sorumlu, rasyonel ve pragmatik devlet davranışı ile korunabilir.

Nahçıvan’a yönelik drone saldırısı bir kez daha göstermiştir ki diplomatik açıklamalar ile gerçek siyasi davranış arasında fark oluştuğunda bölgenin güvenlik ortamı ciddi bir sınamayla karşı karşıya kalmaktadır.

Bu nedenle Tahran’ın olay hakkında tam bir açıklama yapması ve benzer olayların tekrar yaşanmaması için somut adımlar atması bölgesel güvenlik açısından hayati önem taşımaktadır.

Eğer bizim sözümüz imzamız kadar geçerliyse, bazıları da kendi imzalarının ve mühürlerinin gerçekten ne kadar geçerli olduğunu düşünmelidir.

Devletimiz zeval görmesin!

Ekber GOŞALI

Hocalı — artık yalnızca bir şehrin, bir gecenin adı değildir.
Hocalı, Azerbaycan halkının hafızasında yarım kalmış adaletin, benzersiz bir metanetin, derin sabrın ve nihayet üstün Zafer’in adıdır.

Otuz yılı aşkın bir süre boyunca Hocalı adı anıldığında uluslararası hukukun vicdanı sustu, dili tutuldu.
Ama Azerbaycan susmadı. Hocalılar dilsiz kalmadı.

Ve metanet demir yumruğa dönüştü!..

1992 yılının Şubat ayında Hocalı’da yaşananları sıradan bir savaş hadisesi gibi sunmak; tarihe, Hocalı adına ve Azerbaycan’ın kendisine haksızlık olur. Bu, sivillere karşı bilinçli şekilde gerçekleştirilmiş bir soykırımdı. Kadınların, çocukların, yaşlıların katledilmesi, ailelerin bütünüyle yok edilmesi; insanlık kavramının, hatta savaş hukukunun sınırlarını aşan bir vahşetti.

Bu facia yalnızca Azerbaycan halkına karşı işlenmedi; bu, insanlığa karşı bir suçtu.
Ve bu suçun arkasında yalnızca Ermeni silahlı birlikleri yoktu.

O dönemde bölgede konuşlanan ve Sovyet ordusunun devamı niteliğinde faaliyet gösteren 366. Motorize Alay’ın katılımı tarihe geçmiş bir gerçektir. Bunun tesadüf olmadığını kim inkâr edebilir? Bu, o günkü merkezden — Kremlin’den — yönetilen, göz yumulmuş, desteklenmiş bir askerî-siyasi mekanizmanın parçasıydı. Kremlin o dönemde “tarafsız arabulucu” maskesi taksa da, imparatorluk refleksi çoktan devreye girmişti.

Rusya ad değiştirmişti — Çarlık’tan Sovyet’e, Sovyet’ten sözde demokratik federasyon modeline…
Ama bölgeye bakışta öz değişmemişti: etki alanı, kontrol, hegemonya.

Hocalı bu politikanın en kanlı sayfalarından biri oldu.
Hocalı’da yalnızca insanlar öldürülmedi. Bir halkın iradesi kırılmak, Azerbaycan devletçiliği diz çöktürülmek istendi. Mesaj açıktı: “Kaderiniz bizim elimizde.”

Ama tarih başka türlü yazıldı.

Tarihin değişmeyen bir hakikati vardır: Adalet gecikebilir, fakat kaybolmaz.
Hak incelir ama kopmaz.

Azerbaycan devleti yıllar boyunca Hocalı gerçeklerini uluslararası kürsülere taşıdı. “Hocalı’ya adalet!” çağrısı yalnızca bir slogan değildi; hukuki, manevi ve tarihî bir talepti.

Otuz yıl boyunca büyük güçler “endişe” bildirdi, kararlar alındı; fakat suç mekanizmasının siyasi adresi açıkça gösterilmedi. Kremlin ise bir yandan arabulucu rolüne soyundu, diğer yandan bölgede askerî varlığını sürdürdü. Bu ikili oyun artık herkesçe bilinmektedir.

Azerbaycan sabretti. Metanet gösterdi. Güç topladı, ordusunu kurdu, devletini sağlamlaştırdı.

2020’deki 44 Günlük Vatan Savaşı bu sabrın cevabı oldu. Muzaffer Başkomutan İlham Aliyev’in liderliğinde Azerbaycan Ordusu gösterdi ki Hocalı kurbanlarının kanı yerde kalmadı. Bu, intikamdan daha büyük bir hadisedir — bu, adaletin tecellisidir. Bu, imparatorluk zihniyetine verilmiş tarihî bir cevaptır.

2023’te Hocalı’da üç renkli bayrağımızın yeniden dalgalanması, tarihin yerine dönmesi demekti. Yıllarca kurulmuş jeopolitik hesapların üzerine çekilmiş kalın bir çizgiydi.

Ve nihayet takvim 26.02.2026’yı gösterirken Hocalı Soykırımı Anıt Kompleksi’nin açılışıyla tarih taşa kazındı.

Cumhurbaşkanının o törende dile getirdiği sözler, yalnızca bir konuşma değil; tarihî bir iradenin beyanıdır:

“Artık Azerbaycan 1992’nin Azerbaycan’ı değildir.”

Bu söz, geçmişle bugün arasındaki farkın özeti, bir milletin ayağa kalkışının ifadesidir.

Anıt; silinmez hafızanın vücut bulmuş hâlidir.
Anıt; unutturulmak istenen hakikatin taşlaşmış biçimidir.
Anıt; uluslararası hukukun sustuğu yerde Azerbaycan’ın kendi adaletini tesis edişinin sembolüdür.

İşte asıl fark budur.
90’ların savunmasız, dağınık Azerbaycan’ı ile bugünün galip, güçlü ve sözünün sahibi Azerbaycan’ı arasındaki fark…

Halkın birliği, devletin vakar ve iradesi, ordunun kudreti mucizeler yaratabilir.

Bugün Hocalı’ya hayat dönüyor.
Yıkılan evlerin yerinde yeni evler yükseliyor.
Sessizliğin yerini çocuk sesleri alıyor.
İnşa ediyoruz. Üretiyoruz. Yaşatıyoruz.

Biz hafızayı nefrete dönüştürmedik.
Ama unutkan da olmadık.
Biz hamasi söylemle değil, devlet gücüyle konuştuk.

Hocalı — Kremlin’in soğuk gölgesinde ezilmek, haritadan silinmek istenen; adı değiştirilerek kimliği yok edilmeye çalışılan; fakat nihayetinde Azerbaycan devlet iradesiyle özgürlüğüne kavuşan tarihtir.

Ve Hocalı’nın derin geçmişinde Hocalı-Gedebey kültürü yatar.
Kültürde tarih, tarihte kültür yaşar…

Bu tarih şunu gösterdi:

Hak gecikebilir ama mutlaka gelir.
Adalet ertelenebilir ama sonunda zaferle tecelli eder.

Evet; millet birleştiğinde, devlet güçlendiğinde, ordu kazandığında —
Facia tarihe, tarih ise Zafere dönüşür.

DEVLETİMİZ ZEVAL GÖRMESİN!

Ekber GOŞALI